Capel Engedi
Ein
treftadaeth
Capel Engedi yw capel Cymreig rhestredig Gradd II yn Gaernarfon, Gogledd Cymru. Mae’r capel wedi bod yn rhan o fywyd diwylliannol a chymunedol Caernarfon ers amser maith. Nid pensaernïol yn unig yw ei werth. Mae’n cario straeon am ymgynnull, dysgu, addoli, hunaniaeth Gymreig a pherthyn lleol.
O Gapel Engedi i
Batagonia
Magwyd Lewis Jones mewn teulu â chysylltiad â Chapel Engedi, mynychodd yr ysgol o dan y capel a daeth yn rhan o’i gymdeithas lenyddol. Ym 1856, cynhaliwyd trafodaeth gynnar mewn ystafell o dan y capel am greu anheddiad Cymraeg lle gallai’r iaith a’r diwylliant barhau. Yn ddiweddarach daeth Jones yn un o brif sylfaenwyr Y Wladfa ym Mhatagonia.
Mae’r hanes hwnnw’n adlewyrchu’r rôl a chwaraeai Capel Engedi unwaith fel lle lle roedd pobl yn ymgynnull, yn cyfnewid syniadau ac yn dychmygu posibiliadau newydd i ddiwylliant Cymru.
Mae Engedi 2.0 yn parhau â’r etifeddiaeth honno mewn ffordd gyfoes drwy adfer y capel fel lle lle gall pobl ddysgu, creu, cydweithio a helpu’r Gymraeg a diwylliant Cymru i aros yn fyw yn hytrach na chael eu cofio yn unig.
Lle i ddadlau
a thrawsnewid
Roedd gan David Lloyd George gysylltiad hir â Chapel Engedi. Mi fuodd yn ymweld â’r capel drwy gydol ei yrfa wleidyddol, gan siarad o flaen cynulleidfaoedd yno sawl gwaith, ac yno hefyd mi ddarfu iddo fedyddio ei fab, Gwilym.
Mae’r cysylltiad yna yn rhoi Capel Engedi o fewn stori ehangach o fywyd cyhoeddus Cymru a diwygiadau cymdeithasol. Mae o hefyd yn dangos pa mor bwysig oedd rôl hanesyddol y capel fel lle i bobl ddod at ei gilydd, trafod syniadau, a mynd i’r afael â’r materion oedd yn effeithio ar y gymuned.
Yr adfer
heddiw
Mae Capel Engedi yn cael ei adfer fesul cam oherwydd bod angen gwaith sylweddol ar yr adeilad cyn y gall ailagor yn llawn at ddefnydd cymunedol.
Y flaenoriaeth uniongyrchol yw diogelu’r capel rhag dirywio ymhellach, ei wneud yn ddiogel ac yn yswiriadwy, a sicrhau’r sylfeini cyfreithiol ac ymarferol ar gyfer ei ddyfodol. Ar yr un pryd, mae Engedi 2.0 yn datblygu cynlluniau adfer, yn meithrin partneriaethau ac yn codi’r cyllid sydd ei angen i symud y prosiect ymlaen.
Mae’r dull yn fwriadol fesul cam: sefydlogi’r adeilad yn gyntaf, dechrau creu lle cymunedol defnyddiadwy, a pharhau â’r adfer ehangach wrth i gefnogaeth a chyllid dyfu.